Vesting i reverse vesting to jedne z kluczowych mechanizmów współczesnego rynku spółek kapitałowych i start-upów. Choć wywodzą się z obcych porządków prawnych i nie zostały wprost uregulowane w przepisach prawa polskiego, stały się jednymi z najbardziej popularnych form zabezpieczenia inwestorskiego i motywacji osób zaangażowanych w tworzenie i funkcjonowanie spółek.
Z tego artykułu dowiesz się m.in.:
- Czym są i jak działają vesting i reverse vesting?
- Jakie są najważniejsze elementy konstrukcyjne klauzul vestingowych?
- Jakie znaczenie mają klauzule vestingowe w działalności start-upów?
- Jakie są korzyści z zastosowania vestingu i reverse vestingu?
Vesting jako system motywacyjny
Vesting to konstrukcja prawna (zwykle wprowadzana w formie klauzuli umownej lub odrębnej umowy), umożliwiająca regulowanie sposobu przyznawania wspólnikowi udziałów lub akcji spółki. W przypadku zastosowania wskazanego rozwiązania, obejmowanie udziałów lub akcji odbywa się stopniowo, pod określonymi warunkami i jest rozłożone w czasie. Wskazane warunki wiążą się np. z zaangażowaniem w działalność przedsiębiorstwa i mogą być uzależnione m.in. od osiągania przez dany podmiot kolejnych celów, związanych chociażby z przychodami. Vesting stosowany jest np. jako system motywacyjny, w którym udział kapitałowy wspólnika wzrasta wraz z rozwojem spółki. Wspólnik nie otrzymuje bowiem od razu całości przewidzianych dla niego udziałów lub akcji, a zdobywa je stopniowo, wykazując się wytrwałą pracą i zdobywając zaufanie inwestora.
Reverse vesting – działanie odwróconego mechanizmu
W przeciwieństwie do klasycznego rozwiązania, w przypadku zastosowania mechanizmu reverse vesting, wspólnik od początku posiada pełną pulę udziałów lub akcji, które chciano mu przyznać, jednak może je utracić. W praktyce najczęściej polega on na zastosowaniu rozwiązań zobowiązujących wspólnika do odsprzedaży udziałów lub mających na celu ich umorzenie, jeśli nie zostaną spełnione przewidziane w umowie warunki. Sprzedaż taka odbywa się po cenie określonej z góry lub z wykorzystaniem przewidzianych mechanizmów jej ustalania. Reverse vesting może więc np. chronić inwestujących kapitał przed przedwczesnym odejściem ze spółki osób o kluczowym znaczeniu dla jej rozwoju, którym przyznano udziały albo akcje. Jednocześnie zabezpiecza spółkę przed czerpaniem korzyści i zachowywaniem wpływu na jej działalność przez osobę, która przestała spełniać określone warunki czy standardy. W przypadku jednak realizowania wszelkich zobowiązań oraz w miarę upływu czasu, wspólnik nabywa pełne i bezwarunkowe prawo do kolejnych udziałów lub akcji objętych mechanizmem reverse vesting.
Najważniejsze elementy konstrukcyjne vestingu i reverse vestingu
By zastosowanie omawianych mechanizmów przyniosło oczekiwane skutki, konieczne jest właściwe skonstruowanie postanowień umownych. Należy przy tym zwrócić uwagę, że powinny one zawierać pewne kluczowe elementy, które przedstawiamy poniżej.
- Harmonogram vestingu i reverse vestingu
W przypadku vestingu jest to harmonogram określający całkowity czas jego trwania oraz momenty nabywania praw do kolejnych udziałów lub akcji (w praktyce najczęściej ich przyznawanie odbywa się w odstępach rocznych, choć możliwe jest też określenie okresów miesięcznych lub kwartalnych). Jeśli chodzi o reverse vesting, przyjęcie harmonogramu wiąże się z ustaleniem, kiedy kolejne udziały lub akcje przestaną być objęte ryzykiem ich utraty.
- Warunki nabywania lub utraty udziałów lub akcji
Niezwykle istotnym elementem wszelkich umów związanych z omawianymi rozwiązaniami jest precyzyjne określenie warunków nabycia (w przypadku zastosowania vestingu) albo przesłanek utraty (jeżeli wykorzystany został reverse vesting) udziałów lub akcji. Jeśli chodzi o vesting, należy dokładnie wskazać, kiedy wspólnik będzie nabywał kolejne udziały lub akcje. Może to być uzależnione np. od upływu czasu lub osiągnięcia określonych celów. W kontekście reverse vestingu konieczne jest określenie sytuacji, w których dochodzi do utraty udziałów lub akcji należących do posiadanej od początku puli.
- Mechanizm nabywania lub utraty udziałów lub akcji
Precyzyjne określenie mechanizmu nabywania lub utraty udziałów albo akcji ma fundamentalne znaczenie z perspektywy prawidłowego i efektywnego funkcjonowania omawianych rozwiązań. Przewidzenie w umowie różnych możliwości i stosownych rozwiązań pozwala bowiem na uniknięcie jakichkolwiek wątpliwości. Prawidłowo skonstruowane mechanizmy znacząco ograniczają ryzyko wystąpienia sporu pomiędzy stronami, dlatego tak ważne jest szczegółowe uregulowanie właściwych procedur i dostosowanie ich do indywidualnych potrzeb.
- Good leaver i bad leaver
Choć vesting i reverse vesting co do zasady dotyczą sytuacji, w których współpraca stron jest kontynuowana, to jednak w praktyce osoby te mogą z różnych przyczyn chcieć rozstać się już wcześniej. Pomocne może więc być przewidzenie odpowiednich rozwiązań, np. poprzez wprowadzenie do umowy definicji pojęć, jakimi są good leaver i bad leaver. Pierwsze z nich oznacza osobę opuszczająca spółkę z przyczyn od siebie niezależnych, takich jak choroba, lub w ustalony sposób, za porozumieniem stron, np. ze względów organizacyjnych. Bad leaver to natomiast osoba, która naruszyła przewidziane umową warunki, m.in. rezygnując z działalności w spółce bez ważnych powodów czy łamiąc zakaz konkurencji. Precyzyjne zdefiniowanie omówionych pojęć pozwala na zastosowanie odpowiednich rozwiązań w zależności od przyczyn odejścia danego wspólnika i ułatwia sprawne działanie w sytuacji wcześniejszego zakończenia współpracy stron.
Wymienione elementy nie są jednak jedynymi, które powinny znaleźć się w umowach vestingowych. Równie istotne może okazać się przykładowo określenie warunków ograniczających możliwość sprzedaży udziałów lub akcji przez wspólnika przed zakończeniem okresu vestingu.
Szczególne znaczenie vestingu w świecie start-upów
Start-upy na wczesnym etapie rozwoju często nie mają środków, by zatrudnić wystarczająco wykwalifikowaną kadrę. W takim przypadku zastosowanie omawianych mechanizmów może stanowić skuteczny sposób na zmotywowanie doświadczonych osób do pracy na rzecz takiego podmiotu. W praktyce najczęściej dotyczy to najważniejszych stanowisk (np. związanych z zarządzaniem) i polega na skonstruowaniu odpowiednich postanowień w umowie o pracę lub odrębnej umowie, przewidujących możliwość otrzymania kolejnych udziałów lub akcji. Dzięki temu rozpoczynający działalność podmiot już od początku zyskuje doświadczonych pracowników, którzy z kolei chętniej angażują się w jego rozwój, mając na uwadze swój realny wpływ na wzrost wartości możliwych do uzyskania udziałów kapitałowych.
Korzyści z zastosowania vestingu i reverse vestingu
Odpowiednia konstrukcja postanowień umownych może przynieść zainteresowanym realny zysk. Należy dostrzec m.in. możliwości, jakie omawiane mechanizmy niosą w związku z zarządzaniem kapitałem spółki – dzięki obietnicy uzyskania udziałów lub akcji, pracownicy często godzą się na niższe wynagrodzenie w początkowych etapach działalności danego podmiotu. Takie rozwiązanie jest niejednokrotnie jedynym sposobem pozyskania przez nowe spółki wykwalifikowanych pracowników, którzy dzięki swojemu doświadczeniu mogą znacznie przyczynić się do rozwoju przedsiębiorstwa. Pracownicy natomiast chętniej angażują się w działalność spółki i budowanie zaufania, by uzyskać udziały lub akcje w podmiocie, który również tworzą.
Propozycja wprowadzenia klauzul vestingowych może okazać się równie zachęcająca z perspektywy inwestorów. Zastosowanie vestingu lub reverse vestingu z jednej strony okazuje bowiem zaangażowanie założycieli danej spółki i chęć pracy nad jej rozwojem, z drugiej zaś chroni podmiot inwestujący swoje środki przed przedwczesnym wycofaniem się kluczowych dla działalności przedsiębiorstwa osób.
Podsumowując, zastosowanie klauzul vestingowych może przynieść zainteresowanym wiele korzyści. Pozwala m.in. na zabezpieczenie spółki przed nagłym odejściem kluczowych pracowników, daje inwestorowi pewność, że założyciel będzie aktywnie działał na rzecz rozwoju podmiotu i jednocześnie stanowi mechanizm motywacyjny do okazywania zaangażowania i lojalności.
Aby wskazane wyżej cele zostały osiągnięte, konieczne jest niezwykle precyzyjne skonstruowanie postanowień umownych. Postanowienia te powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb danego podmiotu, zależnych m.in. od strategii rozwoju i relacji łączących zainteresowane osoby.
Nasza kancelaria specjalizuje się zarówno w negocjowaniu warunków klauzul vestingowych, jak i w tworzeniu i analizowaniu stosownych umów. Zapraszamy do kontaktu w celu uzyskania szczegółowych informacji dotyczących możliwości zastosowania vestingu i reverse vestingu w Państwa działalności.
